PHEV: co oznacza ten skrót i jak działa hybryda plug-in

PHEV łączy napęd spalinowy z elektrycznym i pozwala ładować akumulator z zewnętrznego źródła. Może pokonywać codzienne trasy bez spalania paliwa, a po wykorzystaniu energii przeznaczonej na jazdę elektryczną kontynuować podróż z udziałem silnika spalinowego. Sposób współpracy obu napędów zależy od konstrukcji samochodu.

Znaczenie skrótu PHEV i miejsce hybrydy plug-in wśród rodzajów napędu

Skrót PHEV pochodzi od angielskiego Plug-in Hybrid Electric Vehicle. Oznacza hybrydowy samochód elektryczny z możliwością ładowania z zewnętrznego źródła. Określenie plug-in odnosi się do podłączenia auta przewodem do gniazda, wallboxa lub kompatybilnej stacji ładowania. Energia trafia wtedy do akumulatora trakcyjnego, który zasila napęd elektryczny, a nie tylko wyposażenie samochodu.

Pełna hybryda HEV również ma silnik spalinowy, napęd elektryczny i akumulator, lecz nie wymaga ani nie umożliwia ładowania z sieci. Uzupełnia energię przez odzysk podczas zwalniania oraz pracę silnika spalinowego. PHEV dysponuje większym zapasem energii niż porównywalny HEV, dzięki czemu jazda wyłącznie na prądzie nie ogranicza się do krótkich odcinków. Samo gniazdo ładowania nie mówi jednak, jaki dystans auto pokona bez użycia paliwa.

MHEV, czyli miękka hybryda, wykorzystuje układ elektryczny przede wszystkim do wspomagania silnika spalinowego i odzyskiwania energii. Nie jest przeznaczona do dłuższej samodzielnej jazdy elektrycznej, choć część konstrukcji pozwala na krótkie manewry bez pracy jednostki spalinowej. Z kolei BEV to samochód całkowicie elektryczny: nie ma silnika spalinowego, który po rozładowaniu akumulatora przejmie napęd.

Budowa i współpraca elementów napędu PHEV

Podstawę układu tworzą silnik spalinowy, jeden lub kilka silników elektrycznych, akumulator trakcyjny, elektronika mocy oraz układ przeniesienia napędu. Podczas jazdy elektrycznej energia z akumulatora przepływa przez falownik do silnika, który napędza koła. Sterowniki dobierają moment obrotowy i pilnują dopuszczalnych temperatur, prądów oraz poziomu naładowania.

Nie każda hybryda plug-in ma tak samo połączone silniki. W układzie szeregowym jednostka spalinowa napędza generator, a koła porusza silnik elektryczny. Układ równoległy pozwala przekazywać na koła napęd z obu źródeł. Konstrukcje mieszane łączą te rozwiązania, zmieniając sposób przepływu energii zależnie od warunków. W części aut silnik elektryczny napędza inną oś niż jednostka spalinowa. Wszystkie te układy mogą występować w PHEV.

Przy zwalnianiu silnik elektryczny może działać jako generator i oddawać energię do akumulatora. To rekuperacja. Odzyskuje część energii ruchu, ale nie zastępuje ładowania z sieci i nie odzyskuje wszystkich wcześniejszych strat. Przy mocnym hamowaniu, bardzo wysokim poziomie naładowania lub ograniczeniach temperaturowych większą część pracy przejmują hamulce cierne.

Pojemność całkowita akumulatora nie jest tym samym co pojemność użytkowa. Pierwsza opisuje cały zasób energii, druga część udostępnioną podczas eksploatacji. Producent pozostawia rezerwy chroniące ogniwa i umożliwiające działanie napędu hybrydowego. W praktyce dwa samochody z podobną pojemnością podaną w katalogu mogą mieć inny zapas energii dostępny do jazdy. Porównanie wymaga sprawdzenia, którą wartość podaje producent.

PHEV: co oznacza ten skrót i jak działa hybryda plug-in

Tryby jazdy i działanie PHEV przy niskim poziomie naładowania

Tryb elektryczny pozwala jechać bez uruchamiania silnika spalinowego, ale w granicach przewidzianych dla danego modelu. Obejmują one dostępną moc napędu elektrycznego, prędkość, temperaturę akumulatora i zapotrzebowanie urządzeń pokładowych na energię. Moc podawana dla całego układu hybrydowego nie musi być dostępna przy jeździe wyłącznie na prądzie.

Po wybraniu trybu hybrydowego samochód sam dobiera źródło napędu. Może ruszyć elektrycznie, podczas przyspieszania wykorzystać oba silniki, a przy spokojnej jeździe zmieniać ich udział. Część modeli uwzględnia trasę wpisaną do nawigacji i rozdziela wykorzystanie energii między poszczególne odcinki. Kierowca nie steruje wtedy każdym przełączeniem.

Nawet przy naładowanym akumulatorze silnik spalinowy może się uruchomić. Powodem bywa mocne wciśnięcie pedału przyspieszenia, niska temperatura albo potrzeba ogrzania kabiny w konstrukcji korzystającej z ciepła jednostki spalinowej. W codziennej jeździe wybrany tryb elektryczny nie zawsze oznacza więc, że silnik spalinowy pozostanie wyłączony przez całą trasę.

Gdy wskaźnik zasięgu elektrycznego spadnie do zera, auto nadal jedzie. Układ zachowuje bufor energii, korzysta z rekuperacji i pracuje jako hybryda z udziałem silnika spalinowego. Nie oznacza to całkowitego rozładowania ogniw. Dostępne w części modeli funkcje utrzymania poziomu naładowania pozwalają zachować energię na późniejszy odcinek, natomiast ładowanie silnikiem spalinowym zużywa paliwo i wiąże się ze stratami przy kolejnych przemianach energii. Nie jest darmowym sposobem uzupełniania akumulatora.

Zasięg elektryczny i całkowity hybrydy plug-in

Zasięg elektryczny określa dystans możliwy do pokonania bez pracy silnika spalinowego w danych warunkach. Zasięg całkowity uwzględnia także paliwo w zbiorniku. Tych wartości nie należy traktować zamiennie: samochód może wyczerpać energię dostępną do jazdy elektrycznej i nadal mieć paliwo na kilkaset kilometrów podróży.

W wielu konstrukcjach deklarowany zasięg elektryczny przekracza 60 km, a część nowszych modeli osiąga ponad 100 km według WLTP. Nie jest to cecha każdego PHEV. Starsze auta oraz wersje z mniejszym akumulatorem mają krótszy zasięg, dlatego samo oznaczenie plug-in nie wystarcza do oceny ich możliwości.

Na pokonywany dystans wpływa pojemność użytkowa akumulatora i zużycie energii. Przy dostępnych 15 kWh oraz zużyciu 20 kWh na 100 km prosty rachunek daje 75 km. Jeśli zużycie wzrośnie do 25 kWh na 100 km, ten sam zapas wystarczy na 60 km. To zależność energetyczna, nie gwarancja wyniku konkretnego samochodu. Ogrzewanie, klimatyzacja, temperatura ogniw, ukształtowanie drogi i prędkość zmieniają bilans.

Wynik WLTP pochodzi ze standaryzowanego badania, a nie z dowolnej trasy w ruchu drogowym. Na krótkim zimowym przejeździe duży udział w zużyciu energii może mieć samo nagrzanie kabiny. Przy stałej jeździe autostradowej rosną opory powietrza i akumulator szybciej traci energię. Widać to na wskaźniku zasięgu: kilometry ubywają szybciej niż podczas spokojnej jazdy miejskiej. W dłuższej podróży zasadniczą rolę przejmuje paliwo, choć napęd elektryczny nadal może wspierać przyspieszanie i odzyskiwać energię.

PHEV: co oznacza ten skrót i jak działa hybryda plug-in

Ładowanie PHEV i dostępne źródła energii

Hybrydę plug-in można ładować z odpowiednio przygotowanego gniazda domowego, wallboxa lub zgodnej z samochodem stacji publicznej. Przy ładowaniu prądem przemiennym AC energia przechodzi przez ładowarkę pokładową, która zamienia ją na prąd stały potrzebny akumulatorowi. To jej możliwości ograniczają moc pobieraną przez auto, nawet gdy punkt ładowania oferuje więcej.

Podłączenie samochodu przyjmującego 3,7 kW AC do stacji o mocy 22 kW nie zwiększy poboru do 22 kW. Uzupełnienie 10 kWh przy stałej mocy 3,7 kW zajmuje w samym rachunku energetycznym 2,7 godziny. Rzeczywisty czas wydłużają straty oraz ewentualne ograniczenia mocy. Znaczenie ma też liczba obsługiwanych faz, temperatura i ilość energii, którą trzeba uzupełnić, a nie tylko maksymalna pojemność akumulatora.

Ładowanie prądem stałym DC jest dostępne wyłącznie w wybranych PHEV. W takim układzie przetwarzanie energii odbywa się w stacji, z pominięciem ładowarki pokładowej AC. Obecność gniazda do ładowania nie przesądza o obsłudze DC. Mniejszy akumulator potrzebuje mniej energii do napełnienia, lecz hybryda z niską mocą ładowania może spędzić przy przewodzie więcej czasu niż BEV korzystający z szybkiej stacji.

Domowe gniazdo musi nadawać się do długotrwałego obciążenia. Stan przewodów, uziemienie i właściwe zabezpieczenia mają znaczenie także przy niewielkiej mocy. Przypadkowy przedłużacz lub zużyte gniazdo nie są równoważne przygotowanemu punktowi ładowania. Przewód, urządzenie zabezpieczające i złącze muszą być zgodne z wymaganiami samochodu oraz instalacji.

Zużycie paliwa, koszty eksploatacji i emisje

Spalanie PHEV zależy przede wszystkim od tego, jaka część dystansu jest pokonywana elektrycznie. Auto ładowane po codziennych przejazdach może na wielu trasach nie zużywać paliwa. Ten sam samochód eksploatowany bez podłączania do prądu korzysta głównie z jednostki spalinowej, wożąc jednocześnie akumulator i pozostałe elementy napędu elektrycznego.

Niskie katalogowe zużycie paliwa wynika z pomiaru uwzględniającego jazdę z energią pobraną wcześniej z sieci oraz pracę hybrydową po wykorzystaniu jej dostępnego zapasu. Nie opisuje spalania podczas całej długiej podróży rozpoczętej z rozładowanym akumulatorem. W praktyce po pierwszym odcinku elektrycznym średnia liczba litrów na 100 km może rosnąć z każdym kolejnym kilometrem trasy. Ocena wymaga uwzględnienia zarówno paliwa, jak i prądu.

Koszt przejazdu zależy od ceny obu nośników energii. Przy zużyciu 20 kWh na 100 km, liczonym po stronie punktu ładowania, cena 1 zł za kWh daje 20 zł, a 2,50 zł za kWh daje 50 zł. Zużycie 6 l paliwa przy cenie 6,50 zł za litr oznacza 39 zł na 100 km. Są to obliczenia dla podanych stawek i zużycia, nie uniwersalny wynik PHEV. Rachunek oparty wyłącznie na energii oddanej przez akumulator pomija straty ładowania.

Energia w domu i na publicznej stacji może mieć wyraźnie inną cenę. Taryfa z tańszymi godzinami zmienia koszt nocnego ładowania, a własna fotowoltaika pozwala wykorzystać bieżącą produkcję, jeżeli samochód jest wtedy podłączony. Nie usuwa to kosztu instalacji ani znaczenia sposobu rozliczania energii. Do całkowitych wydatków dochodzą cena zakupu, serwis silnika spalinowego, obsługa układu elektrycznego oraz pozostałych podzespołów.

Podczas jazdy z wyłączonym silnikiem spalinowym nie ma emisji spalin z rury wydechowej. Nadal występują jednak emisje związane z wytwarzaniem energii, produkcją paliwa i samochodu, w tym akumulatora. Pozostają również pyły pochodzące ze zużycia opon i hamulców. Brak lokalnych spalin nie oznacza zerowego wpływu całego cyklu użytkowania na środowisko.

Zalety, ograniczenia i dopasowanie PHEV do sposobu użytkowania

Największą funkcjonalną zaletą PHEV jest połączenie lokalnej jazdy elektrycznej z możliwością dalszej podróży na paliwie. Jeśli codzienne przejazdy mieszczą się w rzeczywistym zasięgu akumulatora, a samochód jest regularnie ładowany, silnik spalinowy może pozostawać wyłączony przez znaczną część użytkowania. Wyjazd na dłuższą trasę nie wymaga wtedy podporządkowania postojów dostępności ładowarek.

Silnik elektryczny zapewnia szybką reakcję na przyspieszenie, a współpraca obu napędów może dawać wysoką moc i płynne ruszanie. Nie wszystkie modele zachowują się jednak tak samo. Sposób działania przekładni, przełączanie między źródłami napędu i dostępna moc przy niskim poziomie naładowania wpływają na osiągi oraz komfort.

Dodatkowy akumulator i osprzęt zwiększają masę oraz złożoność techniczną samochodu. Ich zabudowa może ograniczać pojemność bagażnika, zmieniać kształt jego podłogi lub zmniejszać zbiornik paliwa. Skala tych różnic wynika z konkretnej konstrukcji, a nie z samego oznaczenia PHEV.

Regularny dostęp do ładowania decyduje o wykorzystaniu możliwości tego napędu. Przy przewadze długich tras i sporadycznym podłączaniu do prądu udział jazdy elektrycznej pozostaje niewielki, a korzyści kosztowe maleją. Hybryda plug-in nadal działa bez ładowania z sieci, lecz nie wykorzystuje wtedy w pełni elementu, który odróżnia ją od HEV.

Przewijanie do góry